Od czego zależy wysokość alimentów
Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje dwa kryteria: usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego rodzica. Potrzeby to nie tylko wyżywienie i ubranie, ale też mieszkanie, leczenie, edukacja, zajęcia dodatkowe czy wypoczynek – w zakresie odpowiadającym wiekowi dziecka i dotychczasowemu poziomowi życia rodziny.
Możliwości zarobkowe to nie to samo, co aktualne dochody. Sąd ocenia, ile rodzic mógłby zarabiać przy pełnym wykorzystaniu swoich kwalifikacji i sił, a nie tylko to, co wykazuje w zaświadczeniu. Znaczenie ma także osobisty wkład w wychowanie – rodzic, który na co dzień opiekuje się dzieckiem, spełnia w ten sposób część swojego obowiązku alimentacyjnego.
Dziecko ma prawo do równej stopy życiowej z rodzicami. Jeżeli sytuacja jednego z rodziców jest bardzo dobra, alimenty mogą być wyższe niż wynikałoby to z samego zestawienia podstawowych kosztów.
Jak ustala się alimenty
Alimenty można ustalić polubownie – w ugodzie zawartej przed mediatorem albo przed sądem – lub w wyroku. Jeżeli między rodzicami toczy się sprawa rozwodowa, o alimentach na wspólne małoletnie dzieci rozstrzyga sąd okręgowy w wyroku rozwodowym. W pozostałych przypadkach pozew składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego. Powodem jest dziecko, reprezentowane przez rodzica, u którego mieszka.
Na czas trwania postępowania można wystąpić o zabezpieczenie alimentów – sąd ustala wtedy kwotę płatną już w toku sprawy, zanim zapadnie wyrok. W praktyce to często najważniejszy moment całego postępowania, bo od tej decyzji zależy sytuacja dziecka przez kolejne miesiące.
Osoba dochodząca alimentów jest z mocy ustawy zwolniona od kosztów sądowych – pozew o alimenty nie wymaga wniesienia opłaty.
Zmiana wysokości alimentów
Wysokość alimentów nie jest ustalona raz na zawsze. Jeżeli zmieniły się potrzeby dziecka albo możliwości rodzica – dziecko poszło do szkoły, zachorowało, rodzic stracił lub zmienił pracę – każda ze stron może żądać podwyższenia albo obniżenia alimentów. Wymaga to wykazania, że od poprzedniego rozstrzygnięcia nastąpiła istotna zmiana okoliczności.
Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka nie kończy się automatycznie z chwilą ukończenia 18 lat. Trwa tak długo, jak długo dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie – na przykład w czasie nauki. Rodzic może natomiast uchylić się od świadczeń wobec pełnoletniego dziecka w sytuacjach, które ustawa określa osobno; każda z nich wymaga oceny konkretnego przypadku.
Co zrobić, gdy alimenty nie są płacone
Wyrok albo ugoda z klauzulą wykonalności pozwalają skierować sprawę do komornika, który prowadzi egzekucję z wynagrodzenia, rachunków bankowych i majątku zobowiązanego. Jeżeli egzekucja okaże się bezskuteczna, w grę wchodzą świadczenia z funduszu alimentacyjnego – wypłacane po spełnieniu warunków określonych w ustawie, w tym kryterium dochodowego.
Uporczywe uchylanie się od alimentów jest przestępstwem. Odpowiedzialność karna może wchodzić w grę, gdy zaległość odpowiada równowartości co najmniej trzech świadczeń okresowych. Zawiadomienie o przestępstwie bywa skutecznym narzędziem nacisku, ale wymaga przemyślenia – w niektórych sytuacjach bardziej opłaca się skoncentrować na egzekucji.
Ile kosztuje sprawa o alimenty i co przygotować
Strona dochodząca alimentów nie ponosi opłaty sądowej. Pozostałe koszty – ewentualne opinie biegłych czy honorarium pełnomocnika – zależą od tego, czy sprawa jest sporna, ile rozpraw można przewidzieć i czy łączy się z innymi rozstrzygnięciami, na przykład o kontakty z dzieckiem. Dlatego nie podaję jednej kwoty – zasady rozliczenia przedstawiam po rozmowie i analizie dokumentów, przed podjęciem decyzji o współpracy.
Przed pierwszą rozmową warto zebrać: akt urodzenia dziecka, zestawienie miesięcznych kosztów jego utrzymania z rachunkami i potwierdzeniami (czynsz, jedzenie, leczenie, szkoła, zajęcia), informacje o dochodach i sytuacji zawodowej obojga rodziców oraz dotychczasowe orzeczenia lub ugody, jeżeli były.
Prowadzę sprawy zarówno po stronie rodzica dochodzącego alimentów, jak i rodzica zobowiązanego – w tym o obniżenie alimentów, gdy ich wysokość przestała odpowiadać rzeczywistym możliwościom.