Komu przysługuje zachowek
Uprawnieni do zachowku są zstępni (dzieci, wnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy – ale tylko wtedy, gdy w danej sytuacji dziedziczyliby z ustawy. Przykładowo rodzice nie otrzymają zachowku, jeżeli spadkodawca pozostawił dzieci.
Zachowek nie przysługuje osobie wydziedziczonej w testamencie (jeżeli wydziedziczenie było skuteczne), uznanej za niegodną dziedziczenia, a także osobie, która odrzuciła spadek lub zrzekła się dziedziczenia.
Ile wynosi zachowek
Zachowek wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim zstępnym, zachowek wynosi dwie trzecie tego udziału.
W praktyce wysokość zachowku zależy od trzech ustaleń: kręgu osób, które dziedziczyłyby z ustawy, wartości spadku oraz darowizn, które podlegają doliczeniu. Każde z nich bywa sporne.
Od jakiej wartości liczy się zachowek
Podstawą jest tak zwany substrat zachowku: czysta wartość spadku (aktywa po odjęciu długów), powiększona o darowizny dokonane przez spadkodawcę, które podlegają doliczeniu, oraz o zapisy windykacyjne. Wartość składników ustala się według stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili ustalania zachowku.
To właśnie darowizny – mieszkanie przepisane jednemu z dzieci, pieniądze przekazane za życia – są najczęstszym źródłem sporu. Część z nich dolicza się do spadku, część nie, a reguły zależą od tego, kto i kiedy darowiznę otrzymał.
W jakim terminie można żądać zachowku
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat – co do zasady od ogłoszenia testamentu, a w przypadku roszczeń związanych z darowiznami od otwarcia spadku. Po upływie terminu zobowiązany może skutecznie odmówić zapłaty.
Warto więc nie odkładać sprawy: ustalenie składu spadku i wartości darowizn wymaga czasu, a dokumenty z biegiem lat są coraz trudniej dostępne.
Jak wygląda sprawa o zachowek i ile kosztuje
Sprawa zwykle zaczyna się od wezwania do zapłaty skierowanego do spadkobiercy lub obdarowanego. Jeżeli nie dochodzi do porozumienia, uprawniony składa pozew do sądu. W toku procesu często konieczna jest opinia biegłego rzeczoznawcy, który wycenia nieruchomości lub inne składniki majątku.
Koszty postępowania – opłata sądowa liczona od wartości roszczenia, koszty opinii biegłych, honorarium pełnomocnika – zależą od wartości spadku, liczby składników do wyceny i stopnia sporu między stronami. Dlatego nie sposób podać ich z góry. Po analizie dokumentów przedstawiam ocenę, czy roszczenie jest zasadne, jaka może być jego wysokość i jakich kosztów wymaga dochodzenie.
Reprezentuję zarówno osoby dochodzące zachowku, jak i spadkobierców, wobec których takie roszczenia są kierowane.